พระพิฆเณศ เทพแห่งศิลปะในคติของไทย

เหตุใดผู้เรียนศิลปะจึงบูชาพระพิฆเนศ

ganapati-QC32_l
พระพิฆเนศ หรือ พระพิฆเนศวร หรือ พระคเณศ หรือ พระวิฆเณศวร หรือ วิฆเนศ เป็นเทพในศาสนาฮินดูหรือพราหมณ์ เป็นเทพเจ้าแห่งความรอบรู้ เป็นผู้มีปัญญาเป็นเลิศ ปราดเปรื่องในศิลปวิทยาทุกแขนง เป็นเทพแห่งการขจัดอุปสรรคความขัดข้อง

ไมเคิล ไรท (Michael Wright) นักเขียนนักวิชาการผู้ล่วงลับ เขียนไว้ในหนังสือจากเครือมติชน ศิลปวัฒนธรรมฉบับพิเศษ “พระพิฆเนศ มหาเทพฮินดู ชมพูทวีป และอุษาคเนย์” ว่า คนไทยถือว่าพระพิฆเนศเป็นเทพองค์สำคัญในการประกอบพิธีกรรมต่างๆ คาดว่า รับมาจากศาสนาพราหมณ์ที่ถือพระพิฆเนศเป็นเทพองค์แรกที่ต้องบูชาก่อนเริ่มพิธีใดๆ

พระพิฆเนศอยู่คู่กับคนไทยมาช้านาน เห็นได้จากการพบรูปสลักพระพิฆเนศในเทวสถานตามเมืองต่างๆ ทั่วประเทศ

ตามตำนาน พระพิฆเนศวรเป็นโอรสของพระอิศวรและพระอุมาเทวี มีรูปกายเป็นมนุษย์ มีเศียรเป็นช้าง

ตำนานหนึ่งของพระพิฆเนศ คือ ปราชญ์ที่ใช้ งาส่วนที่หัก จาร หรือเขียนเรื่อง “มหาภารตยุทธ” วรรณคดีสำคัญของอินเดียโบราณลงในใบลาน ตามคำบอกเล่าของฤๅษีวยาสะ ทำให้ได้รับความเคารพนับถือในฐานะผู้ประสาทความรู้ทางอักษรศาสตร์

จึงเชื่อกันว่าเด็กหรือ ผู้ที่จะเริ่มเรียนหนังสือหรือจะเข้าสอบ ต้องไหว้พระพิฆเนศเสียก่อน

วิวัฒนาการในแวดวงผู้นับถือพระพิฆเนศในอินเดีย ศรีลังกา และอุษาคเนย์ รวมถึงไทย พบว่า ใน 300-400 ปีที่ผ่านมา ทางอินเดียคิดพระพิฆเนศปางใหม่ๆ ขึ้นมา เช่น ทารกคณบดี (ทารกนอนแป, ออกคลาน) สายาสนคณบดี (นอนเล่น), สังคีตคณบดี (เล่นดนตรี) และ ยาตราคณบดี (เดินทางแสวงบุญ) ปางเหล่านี้ไม่ค่อยมีตำนานรองรับ แต่ก็น่ารัก จึงเป็นที่นิยมแพร่หลายมากในอินเดีย แต่ไม่เคยปรากฏในศิลปะอุษาคเนย์แต่โบราณ

นอกจากนี้ ชาวอินเดียสมัยใหม่ยังหลงใหลกับศิลปะแนวเหมือนจริง (Realistic-เรียลลิสติก) ของตะวันตก จึงเริ่มผลิตเทวรูปพระพิฆเนศที่เหมือนจริง จนคนที่มีรสนิยมสูงมักติว่า “ฉูดฉาดหรูหราบาดตา”

แต่ประชาชนโดยทั่วไปนิยมชมชอบและศรัทธาเทวรูปแบบใหม่นี้ เพราะเป็นสัญลักษณ์ของความมั่งคั่งหรูหราที่เขาปรารถนาในชีวิตแร้นแค้นยากไร้ ซึ่งก็น่าจะเป็นธุระของพระพิฆเนศที่จะบำบัดแก้ไขให้ ดีขึ้น

ทุกวันนี้พระพิฆเนศ ยังเป็นที่พึ่งของชนทุกชั้น บริษัทมหาเศรษฐีถ่ายภาพยนตร์ในกรุงมุมไบกราบไหว้บูชาเทวรูปหรู ดังกล่าวมาแล้ว โรงแรมใหญ่ยังจ้างช่างสลักทำเทวรูปไว้ต้อนรับแขกในห้องโถง ส่วนชาวบ้านเมื่อแล้งก็ช่วยกันจัดแห่พระพิฆเนศขอฝน

ด้านวิทยาลัยนาฏศิลป์ตั้งเทวรูปที่โคนต้นไทรข้างทางเข้า ครูและศิษย์จะได้ไหว้เมื่อเดินทางเข้า-ออก และหนุ่มสาวที่มีอะไรในใจต่อกันก็มักแอบมาขอพรท่าน ก่อนกล้าเผยให้ผู้ใหญ่รู้

สำหรับประเทศสยามสืบทอดศาสนาพราหมณ์ (ฮินดู) ตลอดจนถึงปัจจุบัน ทั้งในพิธีกรรมและความเชื่อบางอย่างของชาวบ้านและในสถาบันพราหมณ์พระราชพิธี

ที่เทวสถานโบสถ์พราหมณ์ (เสาชิงช้า) ซึ่งรัชกาลที่ 1 โปรดให้สร้างขึ้นมาสำหรับพระนคร ในสถานพระพิฆเนศ (โบสถ์กลาง) ประดิษฐานเทวรูปพระพิฆเนศที่สง่างามหลายยุคหลายสมัย

โบสถ์พราหมณ์แห่งนี้ยังผลิตตำราภาพเทวรูปฯ จำนวนหนึ่ง ประกอบด้วย ภาพพระพิฆเนศหลายปาง ซึ่งน่าจะคัดลอกจากตำราเก่าสมัยอยุธยาเป็นส่วนใหญ่ ปัจจุบันรักษาไว้ที่หอสมุดแห่งชาติ

ด้านเอกชนนั้น ในยุคสมัยใหม่ที่กำลังเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วน่าสะพรึงกลัว มีหลายคนอยากย้อนกลับไปยึดเหนี่ยวกับวัฒนธรรมอดีต บางท่านคิดอาศัยพระพิฆเนศเป็นสื่อ เช่น นายทุนบางคนสร้างเทวรูปพระพิฆเนศให้เฝ้าประตูทางเข้าบริษัท โรงงาน หรือ หมู่บ้าน

เทวรูปเหล่านี้มีลักษณะย้อนหลังสู่อดีต ไม่มีการประดิษฐ์คิดใหม่

ดังนี้เป็นที่น่าเชื่อว่าพระพิฆเนศยังมีพลังในการเชื่อมโยงระหว่างอดีต ปัจจุบัน และอนาคต ล้วนเป็นกระแสเดียวกันที่ไม่ขาดสาย

หนังสือพิมพ์ข่าวสด

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.

. . . . . . . . .