Posts Tagged ‘พิธีตรียัมปวาย’

พระราชครูวามเทพมุณี พระราชครู พระมหาราชครูพิธีศรีวิสุทธิคุณ

พระราชครูวามเทพมุนี (พระมหาราชครูพิธีศรีวิสุทธิคุณ)

พิธีกรรมโบราณที่ถือปฏิบัติกันมาช้านานจวบจนถึงปัจจุบัน แทบแยกกันไม่ออกระหว่าง “พิธีพราหมณ์และพิธีพุทธ” บางครั้งต้องจัดควบคู่กันไป ส่วนใหญ่จัดขึ้นมุ่งเน้นเพื่อเป็นสิริมงคลและเป็นขวัญกำลังใจ อย่างเช่นก่อนจะออกทัพจับศึกต้องมีการประกอบพิธีบวงสรวงองค์เทพเทวดา

ผู้ที่ทำพิธีส่วนใหญ่จะเป็น “พราหมณ์” ผู้ที่รอบรู้ในศาสตร์ โดยเฉพาะโหราศาสตร์และไสย ศาสตร์ และเคร่งครัดอยู่ในศีลธรรมอันดี

ในปัจจุบันพิธีกรรมหลายอย่าง ก่อนที่จะมีพิธีพุทธก็ต้องเริ่มด้วย “พิธีพราหมณ์” ก่อนเสมอ

อย่างเช่น พิธีพุทธาภิเษกวัตถุมงคล พิธีวางศิลาฤกษ์ลงเสาเข็มบ้านเรือน ร้านค้าต่างๆ เป็นต้น

สำหรับ “พราหมณ์” ที่มีงานที่ต้องไปมีส่วนร่วมประกอบพิธีมากที่สุด คงต้องยกให้ “พระราชครูวามเทพมุนี” ด้วยท่านเป็นหัวหน้าคณะพราหมณ์ สำนักพระราชวัง ที่มีบทบาทสำคัญ

“พราหมณ์ เป็นผู้ที่มีส่วนเข้าไปเกี่ยวข้องกับพิธีศักดิ์สิทธิ์ต่างๆ ตั้งแต่พิธีบวงสรวงตั้งศาลพระภูมิ วางศิลาฤกษ์สถานที่สำคัญ พิธีพุทธาภิเษก-เทวา ภิเษกวัตถุมงคล ไปจนถึงพระราชพิธีต่างๆ ของพระมหากษัตริย์ เพื่ออัญเชิญพระผู้เป็นเจ้าและทวยเทพตามความเชื่อของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู มาเป็นสักขีในการกระทำพิธีนั้นๆ สร้างความเป็นสิริมงคลแด่องค์พระมหากษัตริย์ บ้านเมืองและผู้เข้าร่วมพิธี” พระราชครูวามเทพมุนี เกริ่นนำถึงบทบาทของพราหมณ์ในแบบกว้างๆ
Read more »

ตรียัมปวาย-ตรีปวาย ที่มาของตรียัมปวายตรีปวาย จากอินเดียสู่ไทย

พระราชตรียัมปวาย – ตรีปวายเป็นหนึ่งในพิธีที่มีความสำคัญเป็นอย่างมากต่อศาสนาพราหมณ์  และคติความเชื่อที่มีต่อความมั่นคงและความอุดมสมบูรณ์ของบ้านเมือง    แต่ครั้งโบราณ พระราชพิธีนี้เป็นพระราชพิธีในเดือนอ้ายอันถือเป็นนักขัตฤกษ์ขึ้นปีใหม่ตามคติพราหมณ์  โดยถือเอาต้นฤดูหนาวเป็นการเริ่มต้นตามการนับเวลาแบบสุริยคติ เป็นฤดูแห่งการเก็บเกี่ยว เตรียมเข้าฤดูเพาะปลูก อีกทั้งยังเป็นพิธีกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับพระมหาเทพสูงสุดของศาสนาพราหมณ์  ๓  พระองค์  คือ  พระพรหม  (ผู้สร้าง)  พระนารายณ์  (ผู้ปกปักรักษา)  และพระอิศวร  (ผู้ทำลาย  เพื่อสร้างใหม่) ถือกันว่าเทพเจ้าจะเสด็จลงมาเยี่ยมโลกทุกปีเพื่อดูแลทุกข์สุขของประชาชน มีการประกอบพิธีสวดอัญเชิญเทพเจ้าในศาสนาพราหมณ์จากสรวงสวรรค์ลงมาสู่โลกมนุษย์เพื่อที่จะได้กระทำการสักการบูชา พราหมณ์จะจัดงานพิธีต้อนรับอย่างใหญ่โต มีการโล้ชิงช้าถวายให้เทพเจ้าทอดพระเนตรเพื่อให้เป็นที่โปรดปรานของเทพเจ้าเหล่านั้น  นับว่าเป็นการระลึกถึงพระเมตตาและความสำคัญของเทพที่ได้ช่วยอำนวยพรให้มีพืชพันธุ์ธัญญาหารแก่มนุษย์  อาจจะถือได้ว่าเป็นพิธีที่ต่อเนื่องมาจากพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ซึ่งก่อนที่จะมีการเพาะปลูกได้นั้นต้องมีการขอพรจากเทพเจ้าเสียก่อน ให้เทพเจ้าบรรดาฟ้าฝนให้ตกต้องตามฤดูการณ์ ดินดี น้ำชุ่ม อุดมสมบูรณ์ ผลผลิตเป็นไดตามที่ต้องการ อีกทั้งยังเป็นการขอพรให้บ้านเมืองมีความมั่นคง  เหล่าพราหมณ์ได้ทำการถือพรตสวดบูชาตลอดระยะเวลาของพิธีกรรมด้วย

Read more »

พราหมณ์ : การโล้ชิงช้าในคติพราหมณ์

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ฉบับ พ.ศ. ๒๕๔๒ หน้า ๑,๐๔๓ ได้ให้ความหมายของคำว่าโล้ ดังนี้

“โล้ ก. แล่นไปตามคลื่น (สำหรับเรือสำเภา) (พจน. 2493) ทำให้เรือเคลื่อนโดยอาการโยกแจวให้ปัดน้ำไปมา. น. เรียกเรือต่อชนิดท้ายตัด มีแจวอยู่ท้ายเรือสำหรับยืนโล้ไป ไม่มีหางเสือ ใช้ตามชายฝั่งทะเลเรียกว่าเรือโล้. โล้ชิงช้า ก. ยืนบนชิงช้าแล้วใช้มือโหนเชือกโยกตัวให้ชิงช้าโยนไปมา”

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงให้คำอธิบายความหมายเพิ่มเติมดังนี้

“คำว่า “โล้” น่าจะเป็นภาษาจีน จะเป็นนามศัพท์หรือกริยาศัพท์สังเกตตามที่เอามมาใช้ในภาษาไทยเป็นได้ทั้ง ๒ อย่าง ถ้าเป็นนามศัพท์ หมายความว่ากระเชียงจีนอย่างใหญ่ที่ใช้ผูกพุ้ยข้างท้ายให้เรือแล่น คำภาษิตว่า “ไม่เป็นโล้เป็นพาย” ดูหมายเป็นนามศัพท์ เช่นกล่าวว่า “โล้สำเภา” คือเอาเรือเล็ก อาจเป็นเรืออย่างใช้กระเชียงโล้ จูงเรือสำเภาเมื่ออับลม ว่าเช่นพระยาจีนจันตุ “ให้โล้สำเภา”  หนีสมเด็จพระนเรศวร และเทวดามาช่วยโล้สำเภาพระพุทธโฆษาจารย์ คำที่ว่า “โช้ชิงช้า”ก็น่าจะหมายตรงที่เอาเชือกฉุดชิงช้าให้ไกว แม้ภาษิต “ไม่เป็นโล้เป็นพาย” จะหมายเป็นกิริยาติว่า    “ไม่ทำเองและไม่ให้ผู้อื่นทำ”  ก็อาจเป็นได้…” (ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. นริศรานุวัดติวงศ์, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา., ๒๕๐๕ : ๑๙๙)

Read more »

พราหมณ์ : พิธีช้าหงส์ ๒/๒ ขั้นตอนและวันประกอบพิธีช้าหงส์

ขั้นตอนและวันประกอบพิธีช้าหงส์

พิธีช้าหงส์จะจัดขึ้น ๓ คืนด้วยกันคือ วันวันแรม ๑ ค่ำ เดือนยี่ ซึ่งถือเป็นวันสุดท้ายของพระราชพิธีตรียัมปวาย และต่อด้วยพระราชพิธีตรีปวาย พราหมณ์จะประกอบพิธีช้าหงส์เพื่อส่งเสด็จพระอิศวร พระอุมา และพระพิฆเนศ คืนวันแรม ๓ ค่ำ เดือนยี่ ประกอบพิธีช้าหงส์เพื่อส่งพระพรหม และ วันแรม ๕ ค่ำ เดือนยี่  เป็นการส่งพระนารายณ์กลับคืนสู่สรวงสวรรค์

วันแรม ๑ ค่ำ เดือนยี่

วันสุดท้ายของพระราชพิธีตรียัมปวาย ต่อด้วยพระราชพิธีตรีปวาย  เป็นการรับพระนารายณ์ที่เสด็จจากเกษียรสมุทรมายังบนโลกมนุษย์  รวมระยะเวลาที่ประทับอยู่บนโลกมนุษย์เป็นเวลา  ๕  วัน และเป็นการส่งเสด็จพระอิศวรกลับสู่สรวงสวรรค์ซึ่งอยู่บนโลกมนุษย์ครบกำหนด กลับ ๑๐ วัน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชบรรยายพิธีกรรมที่ประกอบใน วันนี้ความว่า เป็นพิธีตรียัมปวายและตรีปวายต่อกัน โดยพิธีการเริ่มตั่งแต่เวลาเช้าตรู่ พราหมณ์ทั้งหลายจะประชุมพร้อมกันที่สถานพระนารายณ์ พระมหาราชครูอ่านเวทเปิดประตูศิวาลัยไกรลาสเหมือนอย่างเช่นเปิดถวายพระอิศวร  ในเวลาเย็นจะประชุมพร้อมกันอีกครั้งที่สถานพระนารายณ์อีกครั้ง   Read more »

พราหมณ์ : พิธีช้าหงส์ ๑/๒ เทวสถานโบสถ์พราหมณ์

ช้าหงส์

การช้าหงส์ หรือ ช้าเจ้าหงส์ หรือคำสามัญที่ชาวบ้านมักจะเรียกกันว่า “กล่อมหงส์” เป็นพิธีสำคัญตอนหนึ่งของพระราชพิธีตรียัมปวาย – ตรีปวาย เป็นการสรงนำเทพเจ้าแล้วอัฐเชิญเทพเจ้าขึ้นสู่พระบรมหงส์อันเป็นพาหนะของเทพเจ้ากลับคืนสู่สวรรค์

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงราชานุภาพ กับสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ สองปราชญ์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ที่ได้รัชการยกย่องว่า หนึ่งคือบิดาแห่งประวิติศาสตร์ไทย และอีกหนึ่งบิดาแห่งศิลปกรรมไทย ทั้งสองพระองค์ทรงพระวินิจฉัยด้วยจดหมายตอบโต้กันหลายฉบับเกี่ยวกับความหมาย ของคำว่า “ช้า – หงส์” ปรากฏในหนังสือสาส์นสมเด็จ  เริ่มจากสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ (๒๕๒๕ : ๑๙๘ – ๑๙๙) ได้ทรงอธิบายคำพูดที่เหมือนกันแต่ความหมายต่างกันไว้ในจดหมายลงวันที่ ๒ กรกฎาคม ๒๔๘๓ ว่า   Read more »

พระราชพิธีตรียัมปวาย – ตรีปวาย

บทความโดย : วาทิน ศานติ์ สันติ

ลัทธิความเชื่อในศาสนาพราหมณ์มีส่วนสำคัญในการส่งเสริมให้พระมหากษัตริย์มี สถานะที่สูงส่งดุจดังเทพเจ้า  ทำให้พราหมณ์มีอิทธิพลต่อพิธีกรรมในราชสำนักเป็นอย่างมาก  โดยรับแบบอย่างมาจากอาณาจักรขอมในสมัยพระนคร  ที่เจริญรุ่งเรืองในดินแดนประเทศไทยราวพุทธศตวรรษที่ ๑๖ – ๑๘ ด้วยพิธีกรรมที่ประกอบขึ้นเนื่องในวาระสำคัญต่างๆ  ล้วนเป็นพิธีกรรมที่ศักดิ์สิทธิ์  เต็มไปด้วยขั้นตอนและพิธีการที่เข้มงวด  และมีส่วนสำคัญในการส่งเสริมฐานะของพระมหากษัตริย์  เช่น  พระราชพิธีบรมราชาภิเษก  ซึ่งถือได้ว่าเป็นพระราชพิธีที่สำคัญที่สุดในบรรดาพระราชพิธีต่าง ๆ ที่เกี่ยวเนื่องกับศาสนาพราหมณ์  เนื่องจากเป็นพิธีกรรมอันศักดิ์สิทธิ์  ที่เป็นการสถาปนาบุคคลให้ขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์  เป็นองค์สมมุติเทพที่จะรับภาระแทนทวยเทพ  เป็นเสาหลักและที่พักพิงแก่สรรพสัตว์ในมนุษย์โลก  ให้ได้อยู่อย่างร่มเย็นเป็นสุข นอกเหนือจากพระราชพิธีรัฐเนื่องในการปกครองแล้วยังมีพระราชพิธีประจำเดือน คือ  พระราชพิธีสิบสองเดือน

Read more »

. . . . . . . . . .