ไศวะนิกาย

นิกายไศวะ เกิดก่อน นิกายไวษณวะ มาก นิกายไศวะนับถือ พระศิวะ เป็นเทพเจ้าสูงสุด เทพเจ้าองค์อื่นๆ รวมทั้ง พระพรหม และ พระวิษณุ เป็นเทพชั้นรองจากพระศิวะทั้งสิ้น เชื่อว่า ญาณ (ความรู้) เป็นวิถีทางแห่งการหลุดพ้นมากกว่าความเชื่อใน ลัทธิภักดี แต่ผู้นับถือศาสนาฮินดูนิกายไศวะบางคนสนับสนุนพิธีภักดีด้วย นิกายไศวะมีอิทธิพลอย่างมากใน อินเดียภาคใต้

โดยทั่วๆไป ชาวฮินดูที่นับถือนิกายไศวะจะนับถือพระศิวะและ พระมเหสีของพระองค์ (พระอุมา,กาลี,ทุรกา) พร้อมๆกัน ในบางโบสถ์มีพระศิวะอยู่เพียงองค์เดียว แต่ก็มีรูป พระภรวดี พระคเณศ พระการ์ติเกยา (พระขันทกุมาร) และ วัวนนทิ ประดิษฐานอยู่บนแท่นบูชาขนาดเล็กในโบสถ์เดียวกันอีกด้วย

พระศิวะ เป็นเทพเจ้าแห่งการทำลายและเป็นเทพเจ้าแห่งการสืบพันธุ์ด้วย รูปแบบในการเคารพพระศิวะที่ได้รับความนิยมมากที่สุดคือรูปศิวลึงค์ ซึ่งเป็นอวัยวะเพศชาย เป็นสัญลักษณ์ของการกำเนิด มีรูปศิวลึงก์ทำด้วยหินตั้งอยู่ในโบสถ์ เป็นที่เคารพสักการะ มีตำนานหลายเรื่องกล่าวถึงจุดกำเนิดของการเคารพศิวะลึงก์ มีเรื่องหนึ่งกล่าวว่า จากรูปร่างเช่นลึงก์นี้เอง องค์พระศิวะจึงปรากฎออกมาพร้อมกับพระพรหมและพระวิษณุ เทพเจ้าทั้งสามเองออกมาจากสภาพสูงสุด (คือ พรหมัน หรือ ปรมาตมัน)

อย่างไรก็ดี จากข้อความในพระเวทแสดงไว้ชัดเจนว่า การเคารพลึงค์หรือศิวลึงค์ไม่ได้มาจากชาวอารยัน ในคัมภีร์พระเวทกล่าวถึงคนที่นับถือศิวะลึงค์ไว้อย่างเยาะเย้ย แต่เวลาต่อมาคนพื้นเมืองในอนุทวีปอินเดีย (พวกดราวิเดียน) มีอิทธิพลมากพอจะทำให้ชาวอารยันที่เข้ามายึดครองหันมานับถือศิวลึงค์เป็นสัญลักษณ์ของพระศิวะ

นิกายไศวะ แบ่งออกเป็นนิกายย่อยๆ อีกหลายนิกาย เช่น นิกายตรีนันทินนิกาย ซึ่งนิกายนี้ก็แบ่งออกเป็นอีก 10 นิกาย เรียกอีกอย่างว่า นิกายทศนามี (Dasanami) ผู้นับถือนิกายนี้ทั้งหมดเป็นนักพรต ดำเนินชีวิตอยู่ในอารามหรือเดินธุดงค์เป็นกลุ่ม ศูนย์กลางนิกายนี้อยู่ที่ เมืองพาราณสี

พวก ลึงค์ยัติ คือ พวกนับถือพระศิวะ แต่เรียกลึงค์ยัติเพราะพวกนี้พกลึงค์อันเล็กๆ ไว้ด้วย นิกายนี้สถาปนาโดย ภัศรา ซึ่งเป็นพราหมณ์อยู่ที่เมือง เดคคาน ท่านผู้นี้ทำการต่อสู้กับนิกายไวษณวะ ศาสนาเชน และพระพุทธศาสนาอยู่ตลอดเวลา และเนื่องจากการกระทำเกินกว่าเหตุจึงถูกลงโทษ เขาชิงฆ่าตัวตายเพื่อไม่ให้ตกอยู่ในมือศัตรู แต่นิกายที่เขาจัดตั้งขึ้นเจริญรุ่งเรืองและมีอิทธิพลมากในบริเวณเดคคาน และในบริเวณภาคใต้ของอินเดีย การปฏิบัติบำเพ็ญพรตของนิกายลึงค์ยัติ เรียกว่า ญาณคมะ (ลักษณะจรจัด) องค์ภัศราสนับสนุนการยกเลิกระบบชนชั้น แต่ยังคงมีชาวลึงค์ยัติอยู่ไม่น้อยที่สนับสนุนระบบชนชั้นวรรณะ เพราะเห็นว่าเป็นสิ่งจำเป็นของสังคม

นิกายลิตตาร์ ของนิกายไศวะทางภาคใต้ของอินเดียเป็นนิกาย เอกเทวนิยม คัมภีร์ทางศาสนาของนิกายนี้เปรียบเทียบได้กับนิกายของ ศาสนาฮีบรูว์ ในเรื่องความเชื่อเรื่องความเป็นเอกภาพของพระเจ้าและการเกลียดเรื่องรูปบูชา บทสวดมนต์แห่งลิตตาร์เชื่อกันว่าเป็นผลงานของฤาษีในยุคโบราณเช่น ฤาษีอากาศติยะ ซึ่งเล่าลือกันว่าเป็นผู้นำเอาอารยะธรรมมาสู่อินเดียภาคใต้ แต่ความจริงแล้วเป็นผลงานของฤาษีชาวทมิฬในยุคหลังๆ เนื่องจากนิกายลิตตาร์นับถือพระเจ้าองค์เดียวและปฏิเสธเรื่องการเคารพรูปบูชา จึงเชื่อกันว่านิกายนี้จัดตั้งขึ้นในขณะที่ศาสนาอิสลามและคริสต์มีอิทธิพลแพร่หลายอยู่ในอินเดีย ถึงแม้ว่าความเชื่อเช่นนี้อาจเป็นไปได้ แต่ในศาสนาฮินดูนั้นมีเรื่องราวมากมายพอที่จะทำให้เกิดมีนิกายทางศาสนานิยมพระเจ้าองค์เดียวได้ โดยไม่ต้องรับอิทธิพลมาจากนอกประเทศอินเดียแต่อย่างใด

ในบริเวณภาคเหนือของอินเดีย นิกายไศวะกำลังเสื่อมความนิยมไป นิกายไวษณวะได้รับความนิยมมากขึ้น แม้กระทั่งในเมืองใหญ่อย่างเช่นพาราณสี ซึ่งเป็นเมืองของพระศิวะมาก่อน แต่นิกายไวษณวะกลับได้รับความนิยมมากขึ้น เนื่องจากนิกายนี้เน้นในเรื่องการบำเพ็ญพรตและการรู้จักข่มความรู้สึกของตนเอง เป็นเหตุให้นิกายไศวะทางภาคเหนือของอินเดียปะปนกันกับลัทธินักพรตมากมายหลายพวก ซึ่งจาริกแสวงหาความหลุดพ้นโดยการทรมานกาย เพื่อให้วิญญาณรวมกับปรมาตมันซึ่งมีอยู่ทั่วประเทศอินเดีย การปฏิบัติเน้นหนักในเรื่อง การบำเพ็ญพรต มีการทรมานกายเพื่อให้วิญญาณออกไปรวมกับปรมาตมันซึ่งมีความรุนแรงมาก เช่น มีการใช้มีดและกริชทิ่มแทงร่างกายให้แตกสลาย มีการตัดหูของผู้บำเพ็ญพรต มีการใช้หัวกะโหลกมนุษย์เป็นภาชนะตักน้ำดื่ม มีการจ้องมองท้องฟ้าโดยไม่มีการหันหน้าไปทางอื่น มีการชูมืออยู่ตลอดเวลา นิกายทรมานตนหรือบำเพ็ญพรต บำเพ็ญตบะเช่นนี้มีมากมาย แล้วแต่จะเลือกเอารูปแบบใด เพื่อจะให้ชีวาตมันไปรวมกับปรมาตมัน

อ่านเรื่อง "พระศิวะ" เพิ่มเติมได้ที่นี่